آموزش اصطلاحات روشنایی و نور به زبان ساده
حتما تا به حال شده که نگاهی به مشخصات یک محصول روشنایی که در کاتالوگ یا بدنه آن نوشته شده انداخته باشید و معنای خیلی از آن اصطلاحات و اعداد و ارقام را ندانید. معمولا همه ما اکثرا به دنبال وات مصرفی چراغ هستیم و موقع خرید هم فقط به همین مورد دقت می‌کنیم ولی امروزه تجهیزات روشنایی و نور پیشرفته‌تر شده‌اند و صرفا لامپی که وات بیشتر داشته باشد بهتر نیست. در این مطلب قصد داریم به زبان ساده همه اصطلاحات روشنایی و نور را توضیح دهیم تا از این به بعد هر وقت اسامی آنها را دیدید، سریعا بفهمید چه معنایی دارد و موقع خرید آگاهانه‌تر و بهتر تصمیم بگیرید.
مهم‌ترین اصطلاحات روشنایی و نور
در ادامه با پایه‌ای‌ترین تا مهم‌ترین اصطلاحات روشنایی و نور آشنا خواهید شد:
نور چیست؟ (Light)
نور مرئی تابش الکترومغناطیس و حاوی فوتون است که شامل طیف گسترده‌ای است که برای چشم انسان معمولا شامل 380 تا 780 نانومتر است. بالاتر از آن مثل فروسرخ‌ها و طول موج کوتاه‌تر مثل فرابنفش برای چشم انسان قابل دیدن نیستند. با کمک نور انسان قادر به دیدن خواهد بود.
شار نوری چیست؟ (Luminous Flux)
به زبان خیلی ساده شار نوری یعنی مقدار کل نوری که یک منبع نور تولید می‌کند. این منبع نور می‌تواند یک لامپ، چراغ ال ای دی، پروژکتور یا هر وسیله دیگری باشد. واحد اندازه‌گیری شار نوری، لومن (Lumen) است که با lm نشان می‌دهند. پس اگر دیدید روی مشخصات یک چراغ نوشته شده 2000 لومن یعنی شار نوری چراغ 2000 لومن است. دقت داشته باشید که هر چقدر شار نوری یک چراغ بیشتر باشد لزوما به معنی این نیست که یک سطح یا فضای مشخص را بیشتر روشن خواهد کرد چون به عواملی مثل تفاوت در زاویه پخش نور، فاصله از سطح و نوع طراحی چراغ بستگی دارد.
شدت روشنایی چیست؟ (Illuminance)
شدت روشنایی به زبان ساده یعنی یک سطح مشخص چقدر نور از یک منبع نوری دریافت می‌کند. مثلا وقتی چراغ مطالعه روی میز دارید، نوری که از چراغ مطالعه به سطح میز می‌رسد نسبت به نور لامپ سقفی بیشتر است و میز شما را بیشتر روشن می‌کند. بنابراین شدت روشنایی آن بیشتر است. واحد اندازه‌گیری شدت روشنایی، لوکس (Lux یا lx) یا لومن بر متر مربع است. طبق مثالی که زدیم شدت روشنایی به فاصله منبع نوری از سطح، زاویه تابش و نحوه پخش نور وابسته است. ما در مطلبی جداگانه در خصوص اینکه شدت روشنایی چیست صحبت کرده‌ایم که توصیه می‌کنیم حتما مطالعه کنید.
درخشندگی چیست؟ (Luminance)
درخشندگی یعنی مقدار نور منعکس شده از سطحی که به آن نور تابیده شده است. بنابراین برخلاف شدت روشنایی، درخشندگی با چشم انسان قابل درک است. واحد درخشندگی هم کاندلا بر متر مربع (cd/m2) است. بنابراین هر چراغی که درخشندگی بیشتری داشته باشد به چشم ما روشن‌تر هم دیده خواهد شد.
شدت نور چیست؟ (Luminous Intensity)
شدت نور به زبان ساده یعنی یک منبع نوری در یک جهت مشخص چقدر نور منتشر خواهد کرد. مثلا فرض کنید چراغی دارید که روی دیوار به اطراف نور پخش می‌کند. این احتمال وجود دارد چراغ شما در یک جهت نور بیشتر و در جهت دیگر نور کمتری بفرستد. شدت نور مشخص می‌کند که در یک جهت مشخص، چه مقدار نور از منبع نوری تابیده شده یا پخش شده است. واحد شدت نور هم برحسب کاندلا (Candela یا cd) است. مثلا چراغ قوه نسبت به یک لامپ معمولی، در یک جهت مشخص نور بیشتری از خود ساطع می‌کند.
بازدهی نوری چیست؟ (Luminous efficiency)
بازدهی نوری به زبان ساده یعنی چه مقدار از انرژی مصرف شده توسط یک منبع نور، به نور تبدیل خواهد شد. به یک لامپ نگاه کنید. هر لامپ برای روشن شدن برق مصرف می‌کند ولی تمام این انرژی به نور تبدیل نخواهد شد و بخشی به گرما و شکل‌های دیگر تبدیل می‌شود. بازدهی نوری به شما می‌فهماند که با مصرف برق کمتر تا چه میزان نور تولید می‌کند. واحد اندازه‌گیری بازدهی نوری هم برحصب درصد است که در مشخصات چراغ با علامت درصد خواهید دید. بنابراین هر چقدر این عدد بیشتر باشد، یعنی با مصرف برق کمتر، نور بیشتری تولید می‌شود. البته تنها معیار شما برای خرید چراغ نباید این فاکتور باشد بلکه باید به کیفیت نور، رنگ نور، طول عمر و شیوه پخش نور هم دقت داشته باشید. ما در مطلب جداگانه بازدهی نوری چیست را به طور کامل و جامع توضیح داده‌ایم.
بهره نوری چیست؟ (Luminous Efficacy)
به بیان ساده بهره نوری یعنی یک منبع نور به ازای هر وات برق، چند لومن نور تولید خواهد کرد که در مشخصات فنی یک چراغ با واحد lm/w مشخص می‌کنند. معمولا در صنایع روشنایی، بهره نوری با بازدهی نوری قاطی شده و به جای هم حتی استفاده می‌کنند.
درجه حفاظت چیست؟ (IP)
درجه حفاظت یک وسیله مثل چراغ که با حروف IP نشان می‌دهند به معنای این است که چقدر در برابر ورود گرد و غبار و آب مقاوم است. IP مخفف Ingress Protection است که بعد از آن 2 عدد نوشته می‌شود. عدد بازه 0 تا 6 است که هر چقدر بالاتر باشد یعنی مقاومت وسیله در برابر نفوذ گرد و غبار بیشتر است. عدد دوم در بازه 0 تا 9 قرار می‌گیرد و هر چقدر بالاتر باشد یعنی در برابر نفوذ آب مقاوم‌تر است. دقت داشته باشید که لزوما نباید به این دقت کنید که این عدد بالا باشد چون باید به شرایط و محل نصب هم دقت کنید. اگر محل نصب، محیط خشک و بدون رطوبت است و در داخل چراغ نصب خواهد شد، لزومی ندارد عدد دوم بالا باشد. برای آشنایی بیشتر مقاله درجه حفاظت چیست را مطالعه کنید.
دمای رنگ نور چیست؟ (Color Temperature)
دمای رنگ نور به شما می‌گوید نور یک چراغ چه رنگی به نظر می‌رسد؛ از زرد و گرم گرفته تا سفید طبیعی و سفید سرد که با واحد کلوین (K) هم نشان می‌دهند. از لحاظ عددی هم موقع خوانش عددها برای چراغ، دقت داشته باشید که هر چقدر عدد گزارش شده بالاتر باشد، دمای رنگ پایین‌تر خواهد بود. نور گرم بازه 2700 تا 3000 کلوین، نور طبیعی بازه 3500 تا 4000 کلوین و نور سرد هم بازه 5000 تا 6500 کلوین دارد. در مطلبی جداگانه به طور مفصل در خصوص اینکه دمای رنگ نور چیست صحبت کرده‌ایم که برای آشنایی بیشتر توصیه می‌کنیم حتما مطالعه کنید.
ضریب نمود رنگ چیست؟ (CRI یا Color Rendering Index)
ضریب نمود رنگ یا CRI در محصولات روشنایی تعیین می‌کند تحت نور این وسیله شما تا چه حد اجسام و اطراف خود را به رنگ واقعی خود خواهید دید. این ضریب عددی بین 0 تا 100 است که برای خرید چراغ باید دقت کنید حتما عدد گزارش شده بالای 80 باشد. بنابراین نه تنها محیط را به رنگ واقعی خودشان خواهید دید، بلکه راحتی چشمان شما هم بیشتر خواهد شد و در طولانی مدت احساس خستگی چشم نخواهید داشت. ما در مطلبی جداگانه ضریب نمود رنگ چیست و تمامی موارد جانبی آن را توضیح داده‌ایم که توصیه می‌کنیم حتما مطالعه کنید.
خیرگی نور چیست؟ (Glare)
خیرگی نور موقعی اتفاق می‌افتد که یک منبع نور یا سطح بسیار روشن باعث اذیت شدن چشمان شما یا دیدن اطراف را برای شما سخت کنید. شدت زیاد نور هم همیشه به معنی ایجاد خیرگی نیست و لزوما یک ویژگی منفی در طراحی و ساخت چراغ محسوب نمی‌شود چون به نحوه و موقعیت نصب منبع نور، زاویه تابش، میزان روشنایی اطراف، فاصله منبع نور از چشم و کنتراست بین منبع نور و محیط اطراف هم بستگی دارد. به همین دلیل شاید یک چراغ، بسیار روشن باشد ولی چون در محل و با زاویه مناسب نصب شده خیرگی ایجاد نکند. در طراحی و ساخت چراغ روشنایی، از رفلکتور، لنز، دیفیوزر یا طراحی مناسب بدنه برای کنترل جهت و شدت نور استفاده می‌کنند تا خیرگی ایجاد نکند.
فلیکر یا سوسو زدن نور چیست؟ (Flicker)
فلیکر یا سوسو زدن نور؛ تغییرات سریع و تکرارشونده در شدت نور است که باعث می‌شود نور یک چراغ ثابت به نظر نرسد. اگر نور یک لامپ در مدت کوتاهی مرتب کم و زیاد شود، حتی اگر این تغییرات خیلی سریع باشند که با چشم نتوان دید، همان فلیکر است. فلیکر نور دلایل زیادی دارد یکی از آنها تغییرات و نوسانات جریان برق، طراحی مدار تغذیه یا درایور چراغ است بنابراین کیفیت درایور چراغ LED هم تعیین‌کننده است. فلیکر نور در طولانی‌مدت باعث خستگی چشم، ناراحتی یا سردرد خواهد شد. برای آشنایی با جزئیات کامل اینکه فلیکر چیست و ما در شرکت شب‌تاب برای رفع این موضوع چه کار کرده‌ایم، مقاله تخصصی که نگارش شده را مطالعه کنید.
پخش نور چیست؟ (Light Diffusion)
پخش نور یا لایت دیفیوژن یعنی به جای اینکه نور به شکل مستقیم و متمرکز در یک جهت حرکت کنید، در جهات مختلف پخش و توزیع شود. بنابراین پخش نور باعث می‌شود، نور منبع نوری یا چراغ شما نرم‌تر، یکنواخت‌تر و گسترده‌تر شود و شدت نور در یک نقطه خاص کمتر متمرکز شود. در خیلی از چراغ‌ها از دیفیوزر برای پخش نور استفاده می‌کنند که به خودی خود باعث کاهش خیرگی و افزایش راحتی چشم خواهد شد. ضمنا دقت داشته باشید که پخش نور به معنی ضعیف شدن نور نیست؛ صرفا شیوه توزیع آن در سطح یا زاویه مشخص تغییر می‌کند تا یک سطح مشخص به شکل یکنواخت روشن شود.
زاویه تابش نور چیست؟ (Beam Angle)
زاویه تابش نور یعنی زاویه‌ای که پرتو اصلی نور یک چراغ را در محدوده‌ای که شدت نور آن هنوز قابل توجه است مشخص می‌کند که برحسب درجه تعیین می‌کنند. فرض کنید چراغی را روبروی دیوار قرار داده‌اید، حالتی که زاویه تابش نور 60 درجه باشد نسبت به حالتی که 20 درجه باشد، محدوده وسیع‌تری روی دیوار روشن خواهد شد. البته دقت داشته باشید اگر زاویه تابش برای یک چراغ، 60 درجه گزارش شده نباید تصور کنید خارج از آن هیچ نوری نیست بلکه ممکن است نور وجود داشته باشد ولی قطعا شدت آن کمتر است.
مقاومت در برابر ضربه چیست؟ (IK)
مقاومت در برابر ضربه یا Impact Protection (برای اینکه با IP اشتباه نشود، با IK نشان می‌دهند)، یعنی بدنه یک چراغ یا تجهیزات الکتریکی، تا چه حد می‌تواند در برابر ضربه‌های مکانیکی مقاومت نشان دهد بدون اینکه آسیب جدی ببیند یا عملکرد آن مختل شود. این درجه با استاندارد IEC 62262 تعریف شده و با کدهایی از IK00 تا IK10 نشان می‌دهند. هر چقدر این عدد بالاتر باشد، مقاومت تجهیز در برابر ضربه هم بیشتر خواهد بود. بنابراین اگر محل نصب چراغ طوری است که احتمال ضربه و برخورد هست، چراغی که IK بالاتر دارد انتخاب کنید. برای اینکه بیشتر اطلاعات کسب کنید، مقاله مقاومت در برابر ضربه چیست را مطالعه نمایید.
عمر مفید چراغ و L70 چیست؟
وقتی روی مشخصات فنی یک چراغ LED نوشته شده، عمر مفید 50 هزار ساعت، لزوما به این معنی نیست که بعد از 50 هزار ساعت ناگهان چراغ شما خاموش خواهد شد. چراغ‌های ال ای دی بعد از اینکه مدت زمان خاصی بگذرد، مقدار نوری که چراغ تولید می‌کند به تدریج کمتر می‌شود به همین دلیل برای اینکه عمر مفید LED را نشان دهند از فاکتوری مثل L70 استفاده می‌کنند. L70 یعنی منبع نور بعد از چه مدت کارکرد، شار نوری آن به 70% مقدار اولیه خودش می‌رسد که L به معنای حفظ شار نوری (Lumen Maintenance) و عدد 70 به معنای 70% است. بنابراین اگر L70 برای چراغ 50 هزار ساعت ذکر شده یعنی بعد از 50 هزار ساعت کار، خروجی نور آن به 70% مقدار اولیه‌اش خواهد رسید. اینکه چطور عمر مفید چراغ را تشخیص دهید و با فاکتورهای سنجش آن آشنا شوید توصیه می‌کنیم مقاله تخصصی که در این رابطه نوشته شده را مطالعه کنید.
جمع‌بندی مطالب
اصطلاحات روشنایی و نور گستره بیشتری دارند ولی ما فقط به مواردی پرداختیم که موقع خرید چراغ روشنایی در کاتالوگ، روی بدنه یا جزو مشخصات محصول هستند. بنابراین با مطالعه این مطلب هر موقع قصد خرید چراغ داشته باشید به راحتی متوجه تمامی موارد درج شده روی محصول خواهید شد.
اگر قصد خرید چراغ محوطه دارید ما در شرکت شب‌تاب برقعی از مرحله طراحی تا تولید را با کمک کارشناسان و مهندسین داخلی خود و براساس استانداردهای جهانی با تضمین کیفیت و ارائه گارانتی معتبر انجام می‌دهیم. شما عزیزان می‌توانید از طریق نمایندگان فروش شهر خود و مراجعه حضوری محصول مدنظرتان را سفارش دهید.